Nước mắt đá mòn!

Nước mắt đá mòn!

Đến nay, những người nông dân một nắng hai sương ở thôn Châu Xá (Thanh Long, Yên Mỹ, Hưng Yên) vẫn còn ngỡ ngàng trước thông tin cô bé nhà nghèo Chu Thị Kim Liên đỗ hẳn hai trường đại học với năm điểm 10. Trong đó, khối B, Trường ĐH Y Thái Bình được ba điểm 10, khối A, Học viện Tài chính được hai điểm 10, một điểm 8,75.

Từ trước đến nay, người dân nơi đây chỉ biết đến ngôi nhà đầy bất hạnh, nằm nép mình ngay triền đê. Ngôi nhà ấy, đầy tang thương, khi năm ngoái, dòng điện oan nghiệt từ trời cao giáng xuống, cướp đi người chồng, người cha,trụ cột của gia đình. Rồi những hình ảnh không kém xót xa cứ hiển hiện trước mắt người dân Châu Xá, khi trên con đê gập ghềnh đá hộc ấy, người đàn bà có đôi mắt buồn ngày đêm còng lưng kéo cát nuôi con. Trong tâm trí người dân Châu Xá chỉ có vậy.

Cho đến hôm nay, người ta mới giật mình ngỡ ngàng về một người đàn bà bất hạnh, một đứa bé nhỏ nhắn, nhem nhuốc của xóm hôm nào đã tạo ra kỳ tích, gây ngạc nhiên và xúc động cho cả nước.

Dòng điện trời oan nghiệt

Tôi về thôn Châu Xá vào buổi chiều mưa. Con đường chỗ đá hộc lởm chởm, chỗ bùn đất nhão nhoẹt trầy trượt. Ngôi nhà bên triền đê của mẹ con Chu Thị Kim Liên cửa khóa im ỉm. Mấy người đứng trú mưa trước hiên. Hóa ra là các cán bộ thôn đến tặng quà, chúc mừng vì thành tích của cháu khiến xóm làng được thơm lây.

Những ngày chờ nhập học Liên vẫn đẩy xe cát cùng mẹ.

Anh Trưởng ban Văn hóa xã tỏ vẻ bực dọc: "Đã bảo ở nhà để thôn đến mừng cho cháu nó, vậy mà lại bỏ đi kéo gạch". Tuy nhiên, tôi thấy sau câu nói có vẻ bực dọc của anh, là niềm xót xa, thương cảm. Cũng phải thôi. Danh hiệu thủ khoa của một cô gái nghèo là "vòng nguyệt quế", nhưng mấy mẹ con Liên chẳng thể đem cái vòng ấy ra mà ăn được.

Anh cán bộ văn hóa xã chạy lòng vòng một lúc thì tìm thấy ba mẹ con chị Nguyễn Thị Lục đang kéo chiếc xe cải tiến nảy tưng tưng trên con đê đá hộc. Khuôn mặt lam lũ khổ ải của chị Lục, khuôn mặt nhem nhuốc của nữ thủ khoa chạy lon ton sau chiếc xe khiến ai cũng xúc động. Nhiều người quay mặt lén lau nước mắt.

Ông ngoại Liên cứ lấy cái mũ lưỡi trai rách tươm, màu dầu nhớt lau những giọt nước mắt nối đuôi nhau tràn trên má. Từ ngày con rể mất, ông khóc suốt vì thương con gái, thương cháu ngoại. Cả đời ông vục mặt xuống ruộng nuôi 8 người con khôn lớn, nhưng đời con cái ông cũng chẳng khá khẩm hơn, chỉ còng lưng trên bãi dưới đồng. Giờ hạnh phúc bất ngờ quá, đứa cháu ngoại mà ông thương nhất đỗ thủ khoa, ông lại khóc nhiều hơn. Giọt nước mắt của ông lẫn cả những giọt buồn và giọt vui.

Thắp nén nhang trên bàn thờ chồng, chị Lục lại khóc. Những ngày lưng đẫm mồ hôi vì kéo xe cát, dù nhớ đến anh, thương phận mình, chị cũng không khóc. Nhưng giờ, khi con đỗ hai trường đại học, với danh hiệu thủ khoa, toại nguyện mong ước của chồng khi còn sống, thì chị lại hay khóc trước bàn thờ. Nhìn khuôn mặt anh trên bàn thờ, vẫn lộ nét khổ ải và lo âu. Hai vợ chồng người nông dân ít được học hành, khuôn mặt đanh quánh sự lam lũ, vậy mà đã sinh ra và nuôi dưỡng được một nhân tài, ngoài sự cảm phục, tôi cứ thấy gợn về từ xa thẳm một cái gì đó có vẻ xót xa.

Giờ đây, khi đã vượt qua được một chặng đường dài, chị Lục mới cho phép mình nhớ lại cái cảnh tượng hãi hùng hôm ấy và cho phép mình được mủi lòng trước khi vào cuộc chiến vất vả mới.

Buổi tối hôm đó, sau khi anh tạm nghỉ xây, chị tạm nghỉ phu hồ để lo cấy mấy sào ruộng, chị liền đề xuất: "Hay mai anh xuống Hải Phòng đón cái Liên về để nó đi cấy cùng". Chồng chị: "Thôi em ạ! Vợ chồng mình làm cố một tí là bằng nó thôi mà. Để cho con nó được nghỉ ngơi thoải mái chút. Mà nó xuống đó để ôn thi chứ có phải để chơi đâu". Khi đó, hoa phượng đỏ ngập sân trường, Liên cùng các bạn nghỉ hè. Bố Liên bảo: "Sang năm là năm cuối, con phải học hành vất vả đấy, nên hè này, bố cho con đi chơi thỏa thích".

Liên xin bố mẹ xuống nhà chú họ ở Hải Phòng chơi. Nói là đi chơi, nhưng thực tế là đi học, bởi chú Liên ở Hải Phòng là thầy giáo, thường mở lớp ôn luyện vào mùa hè. Ở Hải Phòng được mấy ngày, Liên điện về bảo với bố rằng, chú dạy toàn những cái đơn giản, Liên làm được hết rồi, nên muốn bố đón Liên về. Tuy nhiên, bố bảo Liên không học thì thôi, cứ ở đó mà chơi cho thoải mái.

Buổi cấy hôm đó, đã quá trưa, mây đen sầm sập kéo đến, mọi người bỏ ruộng về để nghỉ trưa và trốn cơn mưa sắp đổ xuống, tuy nhiên, anh Nguyên bảo cấy cố cho xong. Nói rồi, anh sang ruộng cạnh nhổ mạ giúp mẹ con chị Lục. Thế rồi cơn mưa ập đến, sấm chớp đùng đùng. Chị Lục sai con chạy sang bảo bố về.

Thằng Hiệp gào lên trong tiếng sấm sét: "Bố ơi về thôi!". Anh Nguyên nghe tiếng con, liền ngẩng đầu lên quay lại. Chị Lục nhìn rõ tia chớp sáng lòa trải dọc cánh đồng. Cái tia chớp oan nghiệt đó cắt ngang qua chỗ anh đứng. Anh xoay người nửa vòng, rồi đổ ập xuống ruộng mạ. Chị gào lên trong vô vọng giữa cánh đồng. Chị dựng anh lên. Dòng điện khủng khiếp đó đã đốt cháy áo, xé toạc da lưng chồng chị. Chị ngất lịm đến tận buổi chiều. Khi tỉnh dậy, anh đã nằm trong chiếc quan tài lạnh lẽo.

Các bác điện xuống Hải Phòng bảo Liên về, nhà có việc rất gấp. Lòng như có lửa đốt, Liên bắt xe về ngay. Nhưng không ngờ, cái tin gấp ấy lại trầm trọng đến vậy. Vừa đến cửa nhà, em ú ớ gọi bố được mấy câu, rồi cũng lăn quay ra cửa ngất lịm.

Mẹ con và nước mắt chảy vào trong

Bố mất, tưởng chừng như mọi cánh cửa tương lai đã khép lại trước mắt mình, Liên xin mẹ cho về trường huyện học để gần nhà, đỡ đần mẹ mọi việc, đỡ tốn kém, mẹ đỡ vất vả hơn. Tuy nhiên, chị Lục nhất quyết không đồng ý. Chị nhớ lời dặn của chồng khi anh còn sống: "Em à! Vợ chồng mình ít được học hành, lại nghèo khổ thế này, nhưng quyết nuôi con học hành đến nơi đến chốn em nhé". Có lần, khi chị đang nấu cơm dưới bếp, anh thấy con ngồi học, liền âu yếm bảo hai con: "Bố mẹ ít chữ, các con phải học cả phần bố mẹ nữa nhé".

Từ ngày anh Nguyên mất, làng xóm thấy chị Lục làm việc hùng hục không ngơi nghỉ. Mùa gặt, chị nhanh chóng gặt xong 5 sào ruộng nhà mình, rồi đi gặt thuê. Mùa cấy, chị cấy ngày cấy đêm cho xong, rồi đi cấy cho nhà khác kiếm tiền. Công việc phu hồ phập phù, thu nhập lại chỉ được 35 ngàn đồng/ngày, nên chỉ khi nào có công trình ở gần nhà chị mới tham gia.

Thời gian còn lại, chị đi kéo cát, gạch, ximăng thuê. Xóm làng ai thuê chở gì, chị chở thứ đó. Người dân ở xã Thanh Long đều ngạc nhiên về sức khỏe, sự kiên trì của mẹ con chị Lục. Xe tải chở 10m3 cát đổ ở đầu làng, mẹ con chị kéo 2 ngày là hết. Mỗi mét khối cát, mẹ con chị kiếm được 10 đến 14 ngàn đồng, tùy thuộc vào đoạn đường kéo xa hay gần.

Có những hôm nửa đêm rồi, văng vẳng tiếng gà gáy báo hiệu ngày mới, người ta vẫn nghe thấy tiếng lọc cọc của chiếc xe cải tiến của mẹ con chị Lục. Những ngày thường thì chỉ có chị Lục và thằng cu Hiệp, nhưng cuối tuần thì có thêm Liên đẩy đằng sau, chiếc xe cải tiến chạy nhanh hơn, dáng chị Lục cũng đỡ siêu vẹo hơn. Có người trông cảnh chị Lục kéo xe cát, đá mà ngán ngẩm: "Cái con đê đá hộc lởm chởm này, đến sức ngựa cũng chịu...".

Ngoài việc kéo cát, đá, gạch thuê, chị Lục còn đi buôn củi. Trong làng trong xã ai có củi bán, chị mua để bán lại cho các lò nung gạch. Chị sắm bộ đồ nghề để bổ củi, đánh gốc cây. Nhà nào cần hạ cây xoan, cây mít, người ta gọi chị đến cưa và đánh gốc. Đánh xong, thay vì trả công, chị xin những cành vụn về tích trữ trong vườn. Cứ kiên trì như vậy, chỉ dăm bữa nửa tháng là có tấn gỗ, kéo ra khu lò gạch bán, lãi được trăm ngàn.

Thương con, sợ con vất vả, đến kỳ hai năm lớp 12, chị Lục cấm con gái về. Chị lấy lý do thầy bói bảo nhà có hạn, nên không cho Liên đi lại nữa. Bình thường, cứ trưa thứ bảy, sau khi học xong là Liên đạp xe 30km về nhà, rồi chiều chủ nhật, hoặc sớm thứ hai lại đạp xe đến lớp. Nhưng từ khi mẹ dặn như thế, sợ mẹ phải lo, em cũng ít về.

Để con không phải về vì hết tiền, có đồng nào, chị Lục gửi nóng cho con ngay. Cạnh xóm có chị Cần, anh Quế công tác ở thị xã Hưng Yên, nên chị tranh thủ nhờ hai người cầm tiền cho Liên. Tiền chị Lục gửi cho con chẳng mấy khi quá trăm ngàn. Khi thì gửi được 35 ngàn, khi thì được 20 ngàn đồng. Nếu không phải đóng học phí, thì bữa cơm rau mắm của Liên cũng chả tốn kém gì mấy.

Chị Lục nhớ, có lần con gái bảo gửi 300 ngàn đồng để đóng cho nhà trường, chị phải đi vay nóng ba nơi mới đủ. Vậy nhưng, mỗi lần Liên hỏi: "Mẹ có vất vả không? Mẹ lấy tiền đâu ra mà gửi cho con lắm thế?". Chị Lục lại gạt đi: "Mày cứ lo mà học đi. Có mấy đồng bạc mẹ làm gì chẳng ra".

Thi tốt nghiệp xong, bạn bè kéo nhau lên Hà Nội ôn luyện, còn Liên đạp xe về gặt thuê, kéo cát, đá giúp mẹ và em. Chị Lục bảo: "Hay con cứ đi ôn thi đi. Con mang tiếng học trường chuyên mà thi không đỗ thì mẹ xấu hổ với làng xóm lắm". Nhưng Liên bảo mẹ yên tâm, em sẽ thi đỗ. Tài liệu ôn thi đại học của em là 300 đề thi mà em phô tô của thầy cô, bạn bè. Ngày đi đẩy xe phụ giúp mẹ, đêm Liên chong đèn giải các đề thi. 300 đề thi, em làm trơn tru, không vấp, không sai đề nào cả nên em rất tự tin.

Mẹ là thần tượng

Từ hồi tiểu học Liên đã học rất giỏi, nên lên cấp hai được nhận vào trường năng khiếu của huyện, rồi lên cấp ba thì vào trường chuyên của tỉnh. Mặc dù học chuyên Toán, song Liên rất mê môn Sinh, nên em thi cả khối B nữa. Không ngờ, cuộc "dạo chơi" sang khối B của Trường ĐH Y Thái Bình, đã mang lại cho em danh hiệu thủ khoa với số điểm tuyệt đối. Còn khối A, Học viện Tài chính, tuy không được danh hiệu thủ khoa, song số điểm em đạt được cũng rất cao, hai điểm 10 cho môn lý, hóa và một điểm 8,75 cho môn toán.

Cán bộ thôn đến chúc mừng cô thủ khoa

Những ngày này, một số ban, ngành của tỉnh, huyện, rồi xã về thăm "cô gái vàng" của tỉnh nhà, khiến ngôi làng nhỏ Châu Xá vui hơn. Chị Lục mở mày mở mặt với làng xóm. Tuy nhiên, sau những nụ cười, ánh mắt chị lại nặng trĩu lo âu. Nuôi con học trường làng đã khốn khó lắm, giờ làm gì ra tiền để nuôi con học đại học.

Thấy người nọ, người kia xì xào bàn tán rằng học đại học tốn 1 triệu một tháng, chị sợ phát run lên. Tôi bảo, tôi đã trò chuyện với đồng chí Phó chủ tịch xã Nguyễn Văn Liên và xã khẳng định rằng sẽ hết sức giúp đỡ để cháu được đi học. Trước mắt, xã sẽ hoàn thành thủ tục để chị Lục làm hồ sơ vay tiền Chính phủ cho cháu ăn học. Biết được điều đó, chị Lục cũng thấy yên tâm hơn.

Bây giờ học trường gì là cả một sự tính toán phức tạp. Xóm làng, ai cũng khuyên mẹ con, nhưng mỗi người khuyên một kiểu. Có người bảo: "Cứ theo cái câu nhất y nhì dược... mà thực hiện. Cho cháu đi học bác sĩ, để trị bệnh cứu người nhé". Có người lại bảo: "Học tài chính có 4 năm, học y những 6 năm, tốn tiền lắm, lo sao nổi”.

Ông ngoại Liên không biết khuyên cháu học gì, nhưng ông bảo, kiểu gì cũng phải đi học. Ông nói với tôi: "Tôi rất khỏe, lại giỏi nghề mộc. Ngày trước tôi vẫn làm nghề tu sửa đình chùa. Tôi sẽ đi làm để nuôi cháu ngoại tôi ăn học". Ông ngoại Liên nói còn khỏe, nhưng ông đã 75 tuổi rồi, trông hom hem lắm.

Tôi không hỏi Liên xem em chọn trường gì, mà tôi hỏi ước mơ của em là gì? Liên bảo, em chưa bao giờ nói ra ước mơ với ai, kể cả mẹ, bởi em là cô gái nhút nhát, sợ nói rồi không thực hiện được. Có lần, em viết ước mơ của mình ra tờ giấy, đem giấu trong hòm, nhưng sợ người khác đọc được, nên lại mang ra đốt đi, chỉ ghi nhớ ở trong lòng, một mình em biết và quyết chí thực hiện.

Tôi hỏi Liên: "Ai là thần tượng của em?". Liên trả lời tự tin: "Chỉ có mẹ là thần tượng của em. Danh hiệu thủ khoa này là của mẹ".

Rời xóm nghèo Châu Xá với con đê lởm chởm đá hộc trong buổi chiều muộn. Thằng Hiệp vào bếp lấy hai cái bánh xe cải tiến (mỗi lần dùng xong, phải tháo bánh cất đi, vì sợ bọn nghiện tháo mất) lắp vào xe. Ba mẹ con cô thủ khoa lại tiếp tục công việc kéo cát, đá. Đã nhận việc rồi thì phải hoàn thành bất kể mưa nắng, ngày đêm, đường lầy trơn trượt. Từ nay đến ngày nhập học không còn xa nữa. Khoản đóng góp đầu năm của trường đại học tính bằng tiền triệu...

Phạm Ngọc Dương